Historia wsi Łącko

Od pradziejów do współczesnego sołectwa w gminie Pakość

Łącko leży nad jeziorem Mielno, w gminie Pakość, w powiecie inowrocławskim. Dzieje miejscowości obejmują pradziejowe osadnictwo, wielowiekową przynależność do dóbr biskupów włocławskich, rozwój majątku Roemerów i przemiany powojenne. Historię wsi tworzyli właściciele i zarządcy dóbr, rodziny pracowników folwarcznych, rolnicy, rzemieślnicy oraz organizatorzy życia społecznego. [1–3]

Pradzieje i najstarsze ślady osadnictwa

Najstarszy rozdział historii terenu dzisiejszego Łącka poprzedza średniowieczne wzmianki pisane. Badania archeologiczne potwierdziły tu obecność społeczności kultury pucharów lejkowatych, związanej z neolitem. Stanowisko Łącko 6 zostało opisane przez Lucynę Domańską i Aleksandra Kośkę w opracowaniu opublikowanym w 1983 roku w „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Archaeologica”. Autorzy przedstawili wyniki badań z 1973 roku prowadzonych przez Ekspedycję Kujawską Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. [3]

Znaleziska z Łącka stały się podstawą badań nad rozwojem i chronologią kultury pucharów lejkowatych na Kujawach. Zestawienie zabytków wskazywało na kontakty między społecznościami reprezentującymi różne tradycje kulturowe. Obecność pradziejowego obozowiska dowodzi użytkowania tych terenów na długo przed powstaniem dóbr biskupich. Nie przesądza jednak o ciągłości jednej osady od neolitu do czasów historycznych. [3]

Przekazane opracowanie opisuje również grobowce megalityczne oraz ślady osady w pobliżu ujścia Smyrni do Noteci. Przytacza badania z 1969 roku, lat 1972–1973 i 1988–1995, a także informację o zniszczeniu zachodniej części osady przez eksploatację żwirowni. Daty te odnoszą się do dziejów badań i ochrony stanowisk, a nie do czasu powstania osady. Opracowanie wymienia ponadto stanowiska wczesno- i późnośredniowieczne odnotowane w studium gminy. [20]

Średniowieczne Łącko i dobra biskupie

Przekazana kronika wskazuje rok 1250 jako datę pierwszej wzmianki o miejscowości, zapisanej jako „Lanschsco”. Według tego przekazu Łącko należało już wcześniej do biskupa włocławskiego. Rok 1250 jest datą odnotowania osady w źródle, a nie datą jej założenia. Kronika podaje również, że w 1259 roku papież Aleksander IV potwierdził prawa biskupstwa włocławskiego do Łącka w bulli protekcyjnej. [1]

Szczególnie dobrze udokumentowana jest wiadomość o młynie wodnym. W 1277 roku biskup włocławski Albierz, za zgodą kapituły, oddał młyn w Łącku w stałe użytkowanie osobom określonym w dokumencie jako Hinzoni et Hinzoni. Użytkownicy mieli utrzymywać urządzenie, mielić zboże właściciela oraz płacić rocznie 16 grzywien srebra. Informację tę przytacza inwentarz średniowiecznych dokumentów Archiwum Diecezjalnego we Włocławku. [4]

Łącko było ośrodkiem klucza dóbr biskupich, w którym znajdował się dwór obsługiwany przez świadczenia okolicznych wsi. Kronika wymienia wśród miejscowości tego klucza między innymi Parchanie, Brudnię, Opoki, Sławsko, Łagiewniki, Szadłowice, Wonorze i Dźwierzchno. Skład klucza należy odnosić do czasu powstania konkretnego wykazu, ponieważ nie musiał być jednakowy przez wszystkie stulecia. Wieś należała do parafii w Tucznie. [1]

W kronice występuje także informacja o prawach Wojciecha starszego herbu Leszczyc z Pakości i Kościelca do Łącka w 1341 roku. Nie wyjaśnia ona zakresu tych praw ani ich relacji do własności biskupiej. Bez dokumentu nadania lub transakcji nie można uznać tej wzmianki za dowód przejścia całej wsi w ręce prywatne. [1]

W połowie XIV wieku dziesięcinę z Łącka miał pobierać prepozyt kolegiaty w Kruszwicy. W 1489 roku odnotowano osiem łanów osiadłych, trzy i pół łana opuszczonego oraz folwark. W latach 1510–1511 wieś płaciła poradlne od sześciu łanów na rzecz starostwa inowrocławskiego. Dane te ukazują rolniczy charakter miejscowości i współistnienie gospodarstw chłopskich z gospodarką folwarczną. [1]

W dawnych dokumentach zmieniała się pisownia nazwy: kronika podaje Lanschsco w 1250 roku, Lans w 1277, Landczsko w 1413, Lanczsko w 1489, Lanczko w 1527, Lączko w 1583 i Lanczko w 1604 roku. W okresie pruskim spotykano zapis Lonsk. Zmiany zapisu nie oznaczają powstania odrębnych miejscowości. [1]

Dzierżawcy i mieszkańcy w XVII i XVIII wieku

W czasach nowożytnych dobra biskupie oddawano w dzierżawę. Kronika zachowuje nazwiska zarządców i dzierżawców, a także wiadomości rodzinne pochodzące z tradycji opracowań ksiąg parafialnych. W 1650 roku ochrzczono Annę, córkę Jana Łąckiego i Marianny Wilkostowskiej. Wśród kolejnych osób związanych z zarządem dóbr wymieniono Jana Żaboklickiego i Katarzynę Ulanowską, Macieja Gowarzewskiego, Stefana Ulanowskiego oraz Jana Baptystę Ponisa z żoną Zuzanną. Około 1689 roku pojawia się Marcin Brzeziński, określony jako wdowiec. [1]

Lokalna tradycja łączy przesmyk na jeziorze, zwany „piekłem”, z przeprawą wojsk szwedzkich z Mielna w czasie potopu. Opowieść ta należy do pamięci miejscowej. Nie ustala ona daty wydarzenia, liczby poległych ani przebiegu starcia, dlatego nie należy przedstawiać jej jako zweryfikowanego opisu bitwy. [1]

Na początku XVIII wieku w przekazach występują Sulerzyscy. Z datą 20 czerwca 1712 roku kronika wiąże dokument biskupa Konstantego Felicjana Szaniawskiego, wystawiony w Łącku i dotyczący zamiany prebend kanoników Andrzeja Korsza oraz Macieja Guttetera. Wiadomość ta dokumentuje obecność działalności biskupiej w miejscowości. [1]

W latach czterdziestych XVIII wieku wymieniano Stanisława Białachowskiego i Magdalenę z Zalewskich. W 1747 roku ślub zawarli Kazimierz Misiewski i Agata Podgórska. W 1752 roku dzierżawcom Hiacyntowi i Mariannie Brzeżańskim urodził się syn Franciszek. Z dobrami związani byli także Piotr Cybulski i Marianna z Ostraszewskich; jej śmierć kronika datuje na 1764 rok. [1]

W 1766 roku Jakub Brzeski, wdowiec, zawarł w Tucznie małżeństwo z Anną Golińską. W tym samym roku zmarła Teofila z Wolskich Golińska. W 1775 roku Dyzmie Małachowskiemu i Anieli Anuszkiewicz urodziła się córka Michalina Aniela. Te pojedyncze wiadomości przybliżają środowisko dzierżawców, lecz nie stanowią jeszcze kompletnego rejestru mieszkańców wsi. [1]

Rozbiory i zmiany właścicieli do 1828 roku

Po pierwszym rozbiorze Polski Łącko znalazło się pod panowaniem pruskim. Według kroniki jeszcze w 1774 roku pozostawało własnością biskupią. Daty tej nie należy więc traktować automatycznie jako daty zakończenia własności biskupstwa. Zapis o dzierżawie do trzeciego rozbioru pozostaje natomiast w sprzeczności z podaną w tej samej kronice zmianą właściciela w 1790 roku. [1]

Kronika podaje, że 30 czerwca 1790 roku majątek nabył Ksawery von Oppeln-Bronikowski, landrat inowrocławski, a kolejnym właścicielem był Carl Drewitz. Z okresem napoleońskim wiąże nadanie dóbr Nicolasowi-Charlesowi Oudinotowi i przekazanie domeny inowrocławskiej jego przedstawicielowi w Łojewie. Podaje przy tym, że darowizna nie została ujawniona w księdze wieczystej majątku. Nadania tego nie można bez dalszej kwerendy utożsamiać z bezsporną zmianą właściciela hipotecznego Łącka. [1]

Dla uporządkowania chronologii napoleońskiej należy uwzględnić biogram Oudinota opublikowany przez Fondation Napoléon. Łączy on dotację domeny inowrocławskiej z nadaniem tytułu hrabiego Cesarstwa 25 lipca 1808 roku. Informacja ta uzupełnia miejscowy przekaz, lecz sama nie rozstrzyga praw do poszczególnych nieruchomości Łącka. [22]

Od 8 czerwca 1822 roku majątek miał należeć do Anny Marii Lawrenz. Następna transakcja zapoczątkowała ponadstuletni okres związku miejscowości z rodziną Roemerów. [1]

Majątek Roemerów w XIX wieku

14 stycznia 1828 roku majątek kupiła Friederika Ludwika Roemer, z domu Sitz, wcześniej zamężna Schendel, żona Franza Roemera. Według kroniki 12 lutego 1833 roku dziedziczył po niej mąż. Franz przeprowadził komasację gruntów, a w 1834 roku przejął gospodarstwa włościańskie. Zmiany te wiązały się z koncentracją ziemi i rozwojem folwarku. [1]

Następnie majątek za 5812 talarów nabyli syn Wilhelm Franz Roemer i jego żona Auguste z domu von Kryger. Wilhelm Franz urodził się 23 maja 1820 roku w Pławinie, a zmarł w Łącku w 1890 roku. W 1864 roku wszedł w skład komitetu zabiegającego o połączenie kolejowe Mogilna, Pakości, Barcina, Łabiszyna i Bydgoszczy. Udział w komitecie nie oznacza, że kolej została wówczas wybudowana. [1]

W 1860 roku Łącko miało według kroniki 160 mieszkańców, w tym 142 katolików i 18 ewangelików. Spis z 1 grudnia 1871 roku wykazywał 156 osób: 75 mężczyzn i 81 kobiet, tworzących 27 gospodarstw rodzinnych. Katolików było 130, a ewangelików 26. Zestawienia pokazują przewagę ludności katolickiej przy obecności społeczności ewangelickiej. [1]

Folwark zajmował się uprawą ziemi i hodowlą zwierząt. W kronice odnotowano cegielnię działającą w 1872 roku. W końcu XIX wieku powstał zachowany zespół dworski z parkiem. Dwór, zabudowania pracowników, kuźnia i obiekty gospodarcze tworzyły zaplecze majątku. Zespół dworski wpisano do rejestru zabytków 11 kwietnia 1995 roku pod numerem A/440/1–2. [1, 5, 6]

30 września 1885 roku właścicielem miał zostać Max Roemer, urodzony 28 lipca 1850 roku w Łącku. Augusta Roemer zmarła w 1889 roku, Wilhelm Franz w 1890. Kronika podaje, że Max zawarł małżeństwo z Wandą Brentzel 18 grudnia 1900 roku i zmarł w Łącku w 1920 roku. [1]

Rodzina właścicieli i życie wsi na początku XX wieku

Na początku XX wieku majątek obejmował według kroniki 634 hektary. W 1903 roku wymieniono zarządcę zapisanego jako W. Bochm oraz hodowlę 43 koni, 74 krów, 153 sztuk trzody chlewnej i 586 owiec. W pierwszym dziesięcioleciu XX wieku obszar dworski otrzymał nazwę Römershof, wywodzącą się od nazwiska właścicieli. [1]

Zestawienie historyczne AGoFF przywołane w załączonym opracowaniu odnotowuje zmianę nazwy obszaru dworskiego Lonsk na Römershof między 1903 a 1908 rokiem oraz przyporządkowanie do ewangelickiej parafii Pakość. Jest to wskazówka do poszukiwania aktów chrztów, małżeństw i zgonów rodziny Roemerów oraz innych ewangelickich mieszkańców majątku. Nie przesądza miejsca pochówku poszczególnych osób. [20]

Z małżeństwem Maxa i Wandy kronika wiąże czworo dzieci. Ich zestawienie porządkuje dane genealogiczne, zachowując pisownię imion z przekazanego materiału. Daty dzienne wymagają ostatecznego sprawdzenia w aktach stanu cywilnego lub metrykach. [1]

W przekazanej kronice Wanda została określona jako wdowa będąca właścicielką już w 1900 roku. Zapis ten jest niezgodny z podanymi tam datami ślubu i śmierci Maxa. W historii należy zatem wiązać jej wdowieństwo z czasem po 1920 roku, przy zachowaniu tej daty jako informacji kronikarskiej. [1]

W latach 1909–1923 kronika wymienia rodziny i osoby noszące nazwiska: Bagorowski, Brzycky, Budzih, Chełminiak, Chojnacki, Ciszewski, Czerniak, Czerwiński, Dreger, Erdmann, Franczak, Geisler, Hallas, Jagodziński, Kaszewski, Kawka, Korzeniowska, Kosanke, Kotlarek, Kunkel, Michalski, Mochelski, Moritz, Moszczyński, Nowak, Organiszczak, Podlaszewski, Prędki, Prusak, Rogalski, Roemer, Samborski, Słomkowski, Smyk, Sobczak, Ścigalski, Tomrzak, Woda, Wozniak, Zaremba, Zuba i Zwoliński. Pisownia części nazwisk wymaga porównania z oryginalną ewidencją. [1]

W 1913 roku rozpoczęto budowę utwardzonej granitem drogi z Łącka do Rybitw. Kronika podaje, że roboty trwały do początku 1920 roku. Droga łączyła wieś z sąsiednimi miejscowościami i ułatwiała przewóz produktów rolnych oraz przemieszczanie się mieszkańców. [1]

Łącko w II Rzeczypospolitej

Po powrocie tych terenów do Polski Łącko znajdowało się w powiecie inowrocławskim województwa poznańskiego, a od 1938 roku województwa pomorskiego. Zachowano odrębność obszaru dworskiego jako jednostki ewidencji i administracji. Kronika podaje, że w 1921 roku istniało tu dziesięć budynków mieszkalnych. [1]

Według załączonego opracowania w okresie międzywojennym gospodarstwo specjalizowało się w hodowli koni i bydła, produkcji mleka oraz uprawie buraków cukrowych. Dla 1926 roku podano areał 634 hektarów, w tym 82 hektary wód jeziora Mielno. Powierzchnia historycznego majątku nie jest tożsama z powierzchnią współczesnego sołectwa. [20]

Wśród ówczesnych rodzin wymienia Baranowskich, Cecelonów, Cierzniaków, Czechowskich, Dembskich, Dziurzyńskich, Freichelów, Germanów, Güttnerów, Hutków, Jagodzińskich, Jaskólskich, Jędrzejczaków, Józefowiczów, Kotlarków, Książkiewiczów, Ligockich, Mierzejewskich, Moszczyńskich, Nadrajkowskich, Nowaków, Patyków, Podlaszewskich, Prętkich, Roemerów, Stypczyńskich, Swędrowskich, Szymańskich, Szymczaków, Ścigalskich, Walentowiczów, Włazików, Wodów, Wojtysiaków, Zarembów, Ziętarów, Zwolińskich i Żmudzińskich. Zestawienie obejmuje przekaz kronikarski, nie jest spisem wszystkich osób obecnych w jednym dniu. [1]

Większość zajęć mieszkańców wiązała się z rolnictwem, hodowlą i obsługą majątku. Kronika zachowała również konkretne przykłady rzemiosł i stanowisk pracy. [1]

Dodatkowym źródłem jest „Lista dusz” obszaru dworskiego Łącko z lat 1925–1932. Rejestr zawierał dane o urodzeniu, wyznaniu, stanie małżeńskim, zawodzie, przybyciu i wyjeździe mieszkańców. Poprzednie opracowanie przekazanych skanów odnotowuje w rodzinnej karcie Wandę, Editę, Franciszka, Ottona oraz osobę odczytaną wstępnie jako Annemarie Roemer. To ostatnie imię pozostaje odczytem niepewnym. Nie należy na tej podstawie dopisywać kolejnego dziecka do genealogii Maxa i Wandy ani utożsamiać tej osoby z Kurtem. [2]

W rejestrze odnotowywano również robotników, służące i stelmachów. Odczyty części nazwisk w poprzednim opracowaniu miały charakter wstępny, dlatego nie zastępują nazwisk z kroniki w wykazie zawodów. Rubryki „żona”, „syn” i „córka” określały relacje rodzinne, a nie wykonywane zajęcia. [2]

„Lista dusz” miała alfabetyczny skorowidz z odsyłaczami do kart ewidencji. Formularze obejmowały przynależność państwową, datę i miejsce urodzenia, wyznanie, stan małżeński, zawód, zameldowanie i wymeldowanie, stosunek wojskowy oraz śmierć. Część rubryk pozostawała niewypełniona. Zmiany miejsca zamieszkania ukazują migracje mieszkańców; suma wszystkich osób wpisanych w ciągu kilku lat nie jest liczbą ludności wsi w jednym momencie. [20]

Kartę rodziny Roemerów opisano jako oznaczoną numerem 18, ze skorowidzowym odsyłaczem do wcześniejszego numeru 46. Przy Wandzie zapisano „właścic. dóbr”, czyli właścicielka dóbr. Editę określono jako córkę, Franciszka i Ottona jako synów. Dopisek nazwiska rodowego Wandy oraz odczyt Annemarie wymagają sprawdzenia w oryginale. [20]

Załącznik zachowuje wstępne odczyty innych wpisów: Katarzyna, nazwisko odczytane jako Siemińska, służąca; Marcin, nazwisko odczytane jako Ratajczak, stelmach; Józef, nazwisko odczytane jako Maćkowiak, robotnik. Są to odczyty niezweryfikowane, odnoszone w opracowaniu do skanów 0019 i 0024. Nie należy utożsamiać Marcina z tej karty z kołodziejem Marcinem Nadrajkowskim wymienionym w kronice bez porównania danych osobowych. [20]

W omówieniu kart księgi pojawiają się imiona Jan, Ewa, Mieczysław, Władysław, Helena, Zofia, Franciszek, Wincenty, Regina, Anna, Marcin, Katarzyna, Jadwiga, Józefa i Józef. Są to przykłady z ewidencji, nie zestawienie popularności imion. Na końcowej karcie 94 zapisano poświadczenie liczby stron księgi z 1 października 1925 roku oraz pieczęć „SPRAWDZONO” z 21 października 1925 roku i oznaczeniem Komisarza Obwodu Policyjnego I w Inowrocławiu. Poświadczenie nie oznacza zakończenia prowadzenia rejestru. [20]

W ramach reformy administracyjnej 1934 roku Łącko znalazło się w gminie Inowrocław-Zachód. Kronika podaje również utworzenie 22 września 1934 roku gromady Łącko z dotychczasowych obszarów dworskich Łącko i Popowiczki. Przekształcenia te zmieniały organizację lokalnego samorządu, nie oznaczały likwidacji majątku. [1, 2]

Załączone opracowanie wskazuje dokładniej rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z 26 lipca 1934 roku jako podstawę włączenia obszaru dworskiego Łącko do gminy Inowrocław-Zachód. Przepisy weszły w życie 1 sierpnia 1934 roku. [20]

Wojna i przejęcie majątku przez państwo

W 1939 roku Łącko znalazło się na obszarze okupowanym i wcielonym do Niemiec, w granicach Kraju Warty. Lokalna kronika zachowuje przekaz o egzekucji Polaków w okolicznych lasach. Nie podaje jednak potwierdzonej lokalizacji, daty ani listy ofiar. Informacja ta wymaga odrębnego rozpoznania w źródłach dotyczących niemieckich zbrodni i pamięci świadków. [1]

Po II wojnie światowej dawny majątek przejęło państwo i przeprowadzono parcelację. Kronika podaje, że podstawą wpisu własności Skarbu Państwa z 2 listopada 1946 roku był wniosek Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego Pomorskiego w Bydgoszczy z 20 sierpnia 1946 roku. Data wpisu nie musi być tożsama z datą faktycznego objęcia nieruchomości. [1]

Dwór przeznaczono na mieszkania. Według kroniki do 1991 roku mieszkały w nim rodziny Cabańskich, Ciesielskich, Gawareckich, Jaskulskich, Jastrzębskich, Kowalskich, Nowaków i Trawków. Dawny budynek nadzorcy, później wykorzystywany jako gajówka, został rozebrany. [1]

W gminnym wykazie zabytków odnotowano dawny czworak, obecnie dom mieszkalny pod numerem 15, oraz dom i oborę pod numerem 17. Zabudowania te zachowują ślady mieszkaniowej i gospodarczej części dawnego folwarku. Ich adresy ułatwiają powiązanie historii rodzin pracowników z materialnymi pozostałościami majątku. [6]

Zanikowi ulegało również materialne dziedzictwo rodziny właścicieli. Kronika opisuje dewastację rodzinnego cmentarza ewangelickiego Roemerów, kaplicy i ceglanego ogrodzenia. Nie udokumentowano w niej sprawców ani chronologii zniszczeń, dlatego można odnotować rozbiórkę i utratę miejsca pamięci bez przypisywania odpowiedzialności całym grupom mieszkańców. [1]

Od cmentarza Roemerów należy odróżniać cmentarz poepidemiczny, wymieniony dla Łącka w gminnym programie opieki nad zabytkami na lata 2023–2026. Relacja zachowana w poprzednim opracowaniu wiąże szczątki odkrywane podczas eksploatacji żwirowni przy betoniarni z ofiarami cholery. Urzędowy wykaz potwierdza cmentarz poepidemiczny, lecz nie określa choroby, liczby zmarłych ani związku z konkretnymi znaleziskami. [2, 6]

Przemiany gospodarcze i betoniarnia

W latach 1949–1951 sołtysem gromady Łącko był według kroniki Piroński; nie podano jego imienia. W latach 1954–1956 działała Rolnicza Spółdzielnia Wytwórcza „Kolektyw”. W 1954 roku wieś znalazła się w gromadzie Tuczno, a po jej zniesieniu z końcem 1961 roku została włączona do gromady Pakość. W 1961 roku opracowano plany elektryfikacji wsi. [1]

Rok 1965 kronika wskazuje jako początek działalności betoniarni. Istnienie dokumentacji technicznej zakładu z tego czasu potwierdza katalog Archiwum Państwowego w Bydgoszczy. Jednostka o sygnaturze 6/1050/0/3/540 obejmuje dokumentację instalacji odgromowej betoniarni Łącko z 1965 roku: opis, kosztorys, zestawienie materiałów i plan instalacji. W tym samym zespole zachowano założenia projektowe wykonania płyty betonowej z 1967 roku, sygnatura 6/1050/0/3/539. [1, 7]

Urzędowy wykaz zakładów wymienia Toruńskie Przedsiębiorstwo Remontowo-Budowlane Przemysłu Betonów „TORREM” w Toruniu, Zakład Betoniarski Nr 5 Łącko, oraz Toruńskie Zakłady Produkcji Betonów — Betoniarnię Łącko w powiecie inowrocławskim. Nazwy te potwierdzają związki miejscowego zakładu z toruńskim przemysłem betonów. Wykaz wskazuje dokumentację płacową od 1978 roku, lecz nie stanowi chronologii przekształceń i nie pozwala ustalić daty zakończenia pracy betoniarni. [21]

Betoniarnia wprowadziła do miejscowości działalność przemysłową, uzupełniając wcześniejsze funkcje rolnicze. Z historią tego obszaru wiąże się także wydobycie żwiru. Przekazane materiały nie pozwalają ustalić pełnej kolejności przekształceń organizacyjnych zakładu, jego zatrudnienia ani daty zakończenia produkcji. [1, 2]

Ośrodek harcerski od 1967 roku

W 1967 roku uruchomiono ośrodek harcerski w Łącku. Jego twórcą i wieloletnim organizatorem był harcmistrz Dionizy Zaleta, pedagog i działacz związany z Inowrocławiem. Rozbudowę wspierały miejscowe władze, zakłady pracy i jednostki wojskowe. Baza służyła organizacji obozów, wypoczynkowi oraz wychowaniu dzieci i młodzieży. [1, 8]

Według kroniki w latach siedemdziesiątych przyjeżdżało do Łącka ponad 300 uczestników, a w latach osiemdziesiątych blisko 700. Liczby te opisują skalę obozów w przekazie historycznym; nie wskazano, czy odnoszą się do pojedynczego turnusu czy całego sezonu. W obozach uczestniczyła również młodzież z Jugosławii i NRD. [1]

Po 1989 roku pogarszał się stan infrastruktury. W 1992 roku teren leśny przekazano administracyjnie Lasom Państwowym. W październiku 2002 roku Dionizy Zaleta z grupą instruktorów i działaczy powołał Stowarzyszenie Przyjaciół Harcerstwa i Dzieci Specjalnej Troski. Po rozwiązaniu Hufca ZHP Inowrocław Rejon w 2003 roku stowarzyszenie kontynuowało działalność dawnego ośrodka. Od 2020 roku funkcjonuje nazwa Leśna Baza Łącko. [8]

Archiwum dawnego ośrodka obejmuje według przekazanego opracowania fotografie, korespondencję, dokumentację obozów, druki okolicznościowe i materiały prasowe. Zbiory uzupełniają historię organizacyjną o codzienność uczestników, pracę instruktorów oraz wyposażenie bazy. Stanowią źródło do ustalania kolejnych turnusów i zmian infrastruktury. [20]

Strzelnica myśliwska od 1968 roku

11 czerwca 1968 roku Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Inowrocławiu miał wydać pozwolenie na budowę strzelnicy myśliwskiej na gruntach Skarbu Państwa. Kronika dokumentuje datę decyzji, nie dzień otwarcia obiektu. Strzelnica stała się miejscem szkolenia, treningów i zawodów strzelectwa myśliwskiego. [1]

Załączony dokument wskazuje również regulamin strzelnicy stanowiący załącznik do decyzji burmistrza Pakości z 21 czerwca 2022 roku. Jest to kolejny punkt w chronologii jej działalności, odrębny od pozwolenia na budowę z 1968 roku i decyzji opisanej w sprawozdaniu za 2023 rok. [20]

Jej dalsze dzieje obejmują modernizacje infrastruktury. Sprawozdanie Zarządu Okręgowego PZŁ w Bydgoszczy zamieszczone w materiałach zjazdowych z 2024 roku opisuje prace wykonane w 2023 roku, w tym podwyższenie wałów i kulochwytów oraz uzupełnienie ogrodzenia. Według tego sprawozdania 19 grudnia 2023 roku Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Inowrocławiu wydał decyzję legalizującą strzelnicę i dopuszczającą ją do użytkowania. [19]

Świetlica i kształtowanie współczesnego sołectwa

Reforma administracyjna początku lat siedemdziesiątych przywróciła gminy jako podstawowe jednostki administracji. Łącko weszło w skład gminy Pakość. Kronika opisuje wybudowanie w latach siedemdziesiątych świetlicy wiejskiej społecznym wysiłkiem mieszkańców i jej późniejszą sprzedaż w latach dziewięćdziesiątych. Ocena, że sprzedaż nastąpiła wbrew woli mieszkańców, pochodzi z miejscowej relacji. [1]

Po odtworzeniu samorządu gminnego w 1990 roku sołectwo działało jako jednostka pomocnicza gminy. Nie był to początek samej instytucji sołtysa, znanej wcześniej. Statut sołectwa Łącko uchwalono według kroniki 17 kwietnia 2003 roku uchwałą Rady Miejskiej w Pakości nr V/36/03. [1]

W 2015 roku, jak odnotowuje protokół sesji Rady Miejskiej, na 181 osób uprawnionych w zebraniu wyborczym uczestniczyło 23 mieszkańców. Sołtysem został Tomasz Oset, a wśród członków rady sołeckiej wymieniono Karinę Woźniak, Wiolettę Oset i Irenę Kalinowską. Wybory w Łącku w 2019 roku odbyły się 16 marca. Ponownie wybrano Tomasza Oseta. [11, 12]

W 2016 roku mieszkańcy powołali Stowarzyszenie na Rzecz Rozwoju Wsi Łącko, zarejestrowane 13 września. Kronika wskazuje Tomasza Oseta jako prezesa, a Karinę Woźniak i Irenę Kalinowską wśród osób zaangażowanych w jego zarząd. Działalność społeczna uzupełniała zadania sołectwa, umożliwiając organizowanie przedsięwzięć i pozyskiwanie środków na rozwój miejscowości. [1, 17]

Lokalne podsumowanie kadencji 2019–2024 wymienia organizacje współtworzące życie wsi: Koło Gospodyń Wiejskich, Yacht Klub Polski Inowrocław z przystanią żeglarską, Polski Związek Łowiecki oraz Leśną Bazę Łącko. Odnotowuje też działania przy strefie rekreacyjno-wypoczynkowej i posadzenie 150 sadzonek grabu. Materiał ten dokumentuje społeczną aktywność mieszkańców, a nie wyłącznie działalność organów sołectwa. [18]

Komunikat Urzędu Miejskiego z 21 czerwca 2024 roku informuje o wyborze Krzysztofa Nowaka na sołtysa. Do rady sołeckiej weszli Agnieszka Wesołowska, Marcin Szelągowski i Grzegorz Cabański. Następna zmiana nastąpiła jeszcze w tym samym roku: komunikat z 25 października 2024 roku odnotowuje objęcie funkcji przez Marcina Szelągowskiego. Jego przejście z rady sołeckiej na stanowisko sołtysa spowodowało konieczność wyborów uzupełniających do rady. [14, 15]

W wykazie jednostek pomocniczych BIP, zaktualizowanym 5 lutego 2026 roku i sprawdzonym 12 października 2026 roku, jako sołtys Łącka figuruje Marcin Szelągowski. Tym samym zapis przekazanej kroniki wskazujący Tomasza Oseta jako obecnego sołtysa opisuje wcześniejszy etap dziejów samorządu. [16]

Wykaz znanych sołtysów Łącka

Poniższy wykaz łączy nazwiska z kroniki z potwierdzeniami urzędowymi. Daty przy nazwiskach oznaczają okres lub moment udokumentowany w źródle. Nie są automatycznie datami początku i końca kadencji. Dostępne wykazy BIP nie tworzą pełnego historycznego rejestru wszystkich sołtysów.

Potwierdzenie Kariny Woźniak pochodzi z urzędowych uchwał wskazujących ją wprost jako sołtysa Łącka. Dla Tomasza Oseta dostępne są protokoły opublikowane w archiwalnym BIP, a dla Marcina Szelągowskiego bieżący wykaz BIP. Nazwiska wcześniejszych sołtysów pozostają wiadomościami kronikarskimi. Sam udział Ireny Kalinowskiej lub Kariny Woźniak w radzie sołeckiej w późniejszym okresie nie stanowi dowodu dat ich wcześniejszych kadencji. [1, 9–16]

/files/Historia_Lacka_chronologiczna_2026(1).pdf